177 дней за решеткой. Катерина Борисевич
Коронавирус: свежие цифры
  1. Что сейчас происходит в Индии, которая шокирует мир смертностью от COVID-19? Рассказывают белоруски
  2. По центру Минска ранним утром гулял бобр. Рассказываем, что с ним приключилось
  3. Мангал под навесом уже не в тренде. Вот как круто белорусы обустраивают свои террасы и беседки
  4. «50% клещей заражены». Врач — о клещевом боррелиозе и первой помощи при укусе
  5. Фура и микроавтобус столкнулись под Смоленском — пострадали 13 белорусов, один в крайне тяжелом состоянии
  6. В программе белорусских каналов на следующую неделю нет «Евровидения». Попробовали разобраться, что это значит
  7. «Одна из нас умерла от отека мозга». История девушки, которая с друзьями отравилась мухоморами
  8. «Расходы превышают доходы, нужно еще 10−15 млн». Олексин может выкупить торговый центр «Валерьяново»
  9. Какая боль в шее особенно опасна и что при этом делать нельзя
  10. Рост ВВП, долгов и заветные «по пятьсот». Кратко о том, как развивалась экономика в последние 10 лет
  11. «Все средства будут использованы». Сколько денег белорусы уже собрали на восстановление костела в Будславе
  12. Уволенному директору Оперного театра нашли новую работу
  13. Белорусы «без государства ни черта не сделают»? Собрали примеры, которые доказывают, что это не так
  14. Суд по делу задержанной журналистки TUT.BY Любови Касперович не состоялся. Она остается на Окрестина
  15. В обвинении по «делу студентов» прокуроры говорят о санкциях ЕС и США
  16. Тысячи человек пришли на первый за 30 лет концерт «Кино» в Москве. Показываем, как это было
  17. ГПК: сбор за выезд за границу на машине надо будет оплачивать с 1 июня
  18. Ваш народ от рук отбился. Почему у власти уже сбоит система распознавания «свой-чужой». Мнение
  19. Депрессия и 20 лишних кг почти похоронили ее карьеру. Фигуристка, которая была одной из лучших в мире
  20. «Молодежи здесь заняться нечем». История о вынужденном переселении в деревню — по распределению
  21. Лукашенко говорил, что «несогласных» студентов нужно отчислить, а парней отправить в армию. Где эти ребята сейчас?
  22. Генпрокурор обвинил сопредельные государства в попытке внедрить в Беларусь «коричневую чуму»
  23. Проект указа: садовые товарищества могут стать населенными пунктами. Но не сразу
  24. «Шахтер» обыграл «Неман» и установил новый рекорд чемпионата. БАТЭ добыл волевую победу над «Рухом»
  25. Открыли TikTok-парк, в планах — расчетно-справочный центр. Как пробуют «оживить» торговый центр «Столица»
  26. Медики больше не будут прививать от ковида всех желающих в ТЦ «Экспобел»
  27. «С такой болезнью живут до 30 лет». История Кати и ее сына Вани с миопатией Дюшенна
  28. Матч между хоккейными сборными Беларуси и Казахстана отменен
  29. Посмотрели цены на рынке «Валерьяново», куда приезжал Лукашенко, и сравнили с Комаровкой
  30. В Гомеле из-за вылетевшего на тротуар авто погибла девочка. Поговорили с экспертами и ГАИ, как защитить пешеходов в таких ДТП


Дар'я Клюйко / фота з асабістага архіва /

Ёсць добрыя пісьменнікі. Ёсць — вельмі добрыя, нават выдатныя. А ёсць — геніяльныя, існуючыя па-за часам і прасторай. Унікальныя і актуальныя нават праз дзесяцігоддзя ў сваёй творчасці. Беларускай літаратуры, безумоўна, пашанцавала, бо такі пісьменнік ёсць і ў яе — Уладзімір Караткевіч. Неверагодна прыгожая беларуская мова, захапляльныя сюжэты, кранаючыя лёсы герояў - усё гэта пакінуў нам аўтар у сваіх кнігах. У дзень 90-годдзя любімага Уладзіміра Сямёнавіча мы яшчэ раз дзякуем яму за гэта лІтаратурнае багацце і ўспамінаем нашага Караткевіча разам з яго пляменніцай Аленай Сінькевіч.

З Дзікам. Рагачоў, 1966

— Алена Іванаўна, які быў ваш першы яркі дзіцячы ўспамін, звязаны з знакамітым дзядзькам?

— Напэўна, той выпадак, які апісаны ў апавяданні Уладзіміра Караткевіча «Як звяргаюцца ідалы», дзе Алёнцы год і дзевяць месяцаў, я ўсё ж ведала хутчэй са слоў бацькоў, чым памятала сама. А вось яго прыезды ў Чэлябінск я помню. Да 1971 года мы жылі ў ваенным гарадку пад Чэлябінскам, і дзядзя Валодзя некалькі разоў прыязджаў да нас у госці. Гэта было сапраўднае свята! Ён быў такі малады, вясёлы, нейкі незвычайны. Помню, як ён падкідваў мяне ўгару і смяяўся.

Малюнак У. Караткевіча, 1963

Ад яго ўсмешкі было так цёпла і радасна. Для яго рыхтавалі асобны пакой, а нас з сястрой перасялялі ў агульны. Ён многа працаваў, і ўсе стараліся яму не перашкаджаць. У нас ёсць кніга «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», якую дзядзька падпісаў маёй маме:

Наталцы — ад брата,

Кнігу — пачату

У снежным Шаголе,

Дзе была мне — Воля.

— Памятаеце першы твор вашага дзядзькі, які вы прачыталі самастойна? Якія былі тады адчуванні?

— Гэта была «Чазенія». Яна ж выйшла спачатку на рускай мове (да гэтага часу ў нас ужо былі падораныя дзядзькам зборнікі вершаў і апавяданняў, раман «Каласы пад сярпом тваім» на беларускай мове, але я яе тады не ведала). Мы яшчэ жылі ў Чалябінску, і ў кнігарні ў нашым ваенным гарадку з’явілася гэта маленькая кніжачка. Я проста праглынула яе. Зразумела, што мяне, 12-гадовую дзяўчынку, уразіла тое каханне. Да таго ж гэта напісаў мой дзядзя Валодзя!

У.Караткевіч з маці Надзеяй Васільеўнай, бацькам Сямёнам Цімафеевічам, сястрой Наталляй, пляменніцамі Надзеяй і Раісай, Орша, 1953

— Калі вы зразумелі, што ваш сваяк — як часта зараз кажуць — сапраўдная зорка? Магчыма быў асаблівы выпадак?

— Я заўсёды лічыла, што мой дзядзя Валодзя — незвычайны чалавек, але ніколі не задумвалася, зорка ён ці не зорка. Гэта быў проста мой дзядзька, любімы, харошы.

Так, ён пісьменнік, кнігі яго вельмі цікавыя. Так, я бачыла горы лістоў, якія прыходзілі яму ад чытачоў. Але думала, што гэта ва ўсіх пісьменнікаў так. І сам ён ведаў сабе цану, але зоркай сябе не лічыў.

Помню дзень, калі ў Саюзе пісьменнікаў урачыста адзначалі 50-годдзе Уладзіміра Караткевіча. Мяне ўразілі не тыя высокія словы, якія прамаўлялі з трыбуны людзі, каторыя яго віншавалі, і якіх ён, бясспрэчна, заслугоўваў. А тыя словы, якія прагучалі ў адказ (замест звычайных у такіх выпадках слоў падзякі кіраўніцтву): «Дзякуй вам, людзі. Дзякуй зямлі беларускай вялікай…». Напэўна, прайшло колькі год пасля яго смерці, калі я ўсвядоміла, што гэта ён, мой дзядзька — гістарычная асоба, знакавая постаць у беларускай літаратуры, адзін з самых любімых пісьменнікаў Беларусі, сапраўды вялікі сын сваёй зямлі.

— Ці ёсць у вас асаблівая, вельмі любімая кніга Уладзіміра Караткевіча, якую б вы парэкамендавалі прачытаць абсалютна кожнаму?

— Я люблю ўсе творы Уладзіміра Караткевіча. У кожным з іх я бачу дзядзьку, яго выразы, жарты, асобныя слоўкі. Напэўна, найбольш любімы — навела «Ладдзя роспачы». Яна такая жыццелюбівая. Яе хочацца перачытваць і атрымліваць асалоду ад кожнага сказа.

З пляменніцай Аленай, Чэлябінск, 1963

— Мне падаецца, і, магчыма, вы са мной пагодзіцеся, што тэксты Караткевіча як ніколі актуальныя сёння, і, часам, да дрыжыкаў, як яны падыходзяць да нейкіх сучасных абставінаў. Маё асабістае ўражанне, што, па сутнасці, ён аказаўся прарокам. Як думаеце вы — чалавек, які блізка ведаў яго: як бы адрэагаваў Уладзімір Караткевіч, назіраючы тое, што зараз адбываецца ў Беларусі?

— Бясспрэчна, Уладзімір Караткевіч далучыўся б да адкрытага ліста беларускіх пісьменнікаў супраць гвалту і здзекаў з людзей. Я думаю, мала хто сумняваецца ў тым, што ён зараз быў бы са сваім народам, які адстойвае свае гонар і годнасць. Ён абараняў правы свайго народа на ўласную гісторыю, культуру, мову, дапамагаў зразумець, як важна і тое, што засталося нам у спадчыну ад продкаў, і тое, што прыйдзе пасля нас. І няхай зараз кожнаму з нас дапамогуць яго словы: «…Умацуйся ў мужнасці сваёй, сурова сей пасеў свой, не давай яго затаптаць, не спадзявайся, што лёгка аддадуць праўду. Чакай кожную хвіліну бойкі і плахі» (раман «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», 1966 г.).

— Зараз вы з’яўляецеся захавальніцай сямейнага архіва Уладзіміра Караткевіча, яго кабінета. Што самае цяжкае ў захаванні спадчыны пісьменніка: тое, што гэта адымае шмат фізічных сіл (разбор архіваў, сустрэчы з людзьмі) або ціск маральнай адказнасці, якая на вас ускладзена?

— Бясспрэчна, маральная адказнасць. Найперш перад яго памяццю. Я ганаруся тым, што мой дзядзька быў чалавек годны і сумленны, і не хацела б, каб яму было сорамна за мяне. Ну, а ўсё астатняе… Яно патрабуе шмат часу, але гэта хутчэй цікава, чым цяжка. Архіў Уладзіміра Караткевіча быў разабраны ў хуткім часе пасля яго смерці камісіяй па спадчыне, у якую ўваходзіла і мая мама (сястра Уладзіміра Караткевіча, якая на працягу 20 год беражліва захоўвала кабінет пісьменніка). Усё гэта зараз знаходзіцца ў архівах Мінска. Некаторыя рэчы перададзены ў музей Уладзіміра Караткевіча ў Оршы. Засталіся кнігі, фотаздымкі, лісты да сваякоў.

У ролі татарына на здымках мастацкага фільма «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», 1967

— І вялізная бібліятэка, у складзе якой, як кажуць, ёсць бясцэнныя пярліны?

— Вельмі цікава было складаць каталог бібліятэкі Караткевіча (сам ён казаў, што і без каталога ведае кожную сваю кнігу). Аказалася, што тут каля 500 кніг з дарчымі надпісамі.

Прычым гэта не толькі кнігі беларускіх, украінскіх, рускіх, польскіх, славацкіх ды іншых пісьменнікаў, падораныя Караткевічу. Тут падарункі ад сяброў дзяцінства і юнацтва, ад любімай настаўніцы літаратуры 1-й школы г. Орша Кацярыны Іванаўны Грыневіч («любимому ученику» — віншаванне з Новым годам), ад вучняў Лесавіцкай школы, дзе настаўнічаў Караткевіч пасля заканчэння Кіеўскага ўніверсітэта, і інш.

А таксама кнігі — падарункі сваякоў. У сям'і Караткевічаў было прынята дарыць кнігі і падпісваць іх (напрыклад, у маёй старэйшай сястры ёсць некалькі кніг, якія дзядзька падпісаў і падарыў ёй у дзяцінстве). Зразумела, што даваенныя кнігі згубіліся, а вось пачынаючы з 1946 г. такіх кніг даволі шмат. Але ёсць адна — падарунак бацькоў на дзень народзінаў Валодзі, датаваная лістападам 1942 г. Вядома, што ў гэты час бацькі Караткевіча былі ў эвакуацыі ў Чкалаве (зараз Арэнбург), а сам ён — у інтэрнаце ў Кунгурскім р-не Пермскай вобл. Забраць 12-гадовага Валодзю ўдалося толькі ў жніўні 1943 г. І гэтую кнігу ён збярог. (Некаторыя з гэтых кніг зараз прадстаўлены на выставе ў музеі кнігі Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі)

З сям’ёй пляменніцы Алены, Аксакаўшчына, красавік 1984

— А як вы асабіста плануеце правесці дзень 26 лістапада?

— Звычайна ў гэты дзень мы абавязкова бываем на магіле дзядзькі. А ўвечары пойдзем з мужам у Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі, дзе Валярына Кустава і Васіль Дранько-Майсюк сумесна з творчай трупай акцёраў падрыхтавалі спектакль-імпрэзу «Наш Караткевіч» (дарэчы, кожны можа паглядзець гэту пастаноўку, бо трансляцыя будзе даступнай для прагляду бясплатна і ў любой кропцы Беларусі і свету, — Прым.рэд.)

У гэтым годзе адзначаць юбілей Уладзіміра Караткевіча асабліва святочна і ўрачыста не атрымліваецца, і не толькі з-за каранавіруса, але і з-за агульнай сітуацыі ў краіне.

Але, на мой погляд, галоўнае — не колькасць святочных мерапрыемстваў. Самае дарагое, што ў гэты дзень многія людзі, якія любяць і паважаюць Уладзіміра Караткевіча, проста ўспомняць яго добрым словам. Думаю, абавязкова.

З нагоды 90-годдзя Уладзіміра Караткевіча ў сталіцы зараз праходзяць некалькі выстаў:

  • «З кніг Уладзіміра Караткевіча», музей кнігі Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі. Упершыню тут можна ўбачыць кнігі з кабінета і бібліятэкі пісьменніка з экслібрысамі, зробленымі самім Караткевічам, а таксама экслібрысамі, створанымі для Уладзіміра Сямёнавіча мастакамі.
  • «Княства вобразаў і слоў», Нацыянальная бібліятэка Беларусі. Тут дэманструюць лепшыя ілюстрацыі (у тым ліку аўтарскія) да кніг Караткевіча.
  • «Уладзімір Караткевіч у выяўленчым мастацтве», Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры. У літаратурна-мастацкай экспазіцыі: жывапісныя палотны знакамітых мастакоў да твораў Уладзіміра Караткевіча, рукапісы твораў, фатаграфіі, малюнкі, графіка, а таксама тэатральныя афішы да спектакляў і эскізы касцюмаў.
-20%
-50%
-5%
-20%
-17%
-50%
-10%
-15%
-20%